Reinare fjord

Aspevågen er eit av 17 dei prioriterte områda i den nasjonale handlingsplanen for opprydding av forureina sjøbotn. 

Kvifor skal det ryddast? 

Aspevågen i Borgundfjorden er alvorleg forureina med ei rekke tungmetall, organiske miljøgifter, tjærestoff (PAH) og tributyltinn (TBT).  

I Ålesund har vi eit spesielt ansvar for at fjordane er trygge og reine. Borgundfjorden har nasjonal verdi som gyteområde for kysttorsk, Borgundfjordtorsken, og fjorden er viktig til fiske og fritidsaktivitetar gjennom heile året.  

Med opprydding på sjøbotnen får vi: 

småbåtar fiskar på fjorden - Klikk for stort bilete
  • Friskt og sunt liv i havet, fisk og skaldyr utan miljøgifter - og ei framtid for Borgundfjordtorsken.
  • Det blir trygt å bade, fiske og ete sjømat frå Aspevågen - både for dei som bur her og dei som besøker oss. 
  • Vi får ny bruk og mulegheiter for Aspevågen – også til byutvikling

Kva skjer?

I 2022 fekk vi ein revidert tiltaksplan mot forureina sjøbotn (PDF, 8 MB) i Aspevågen. 

I 2023 fekk Ålesund kommune tilskot frå Miljødirektoratet slik at vi fekk gjort vidare undersøkingar i sjø. Resultata blir brukt til detaljprosjektering av tiltaka frå revidert tiltaksplan, for å rydde opp på sjøbotnen. 

Kva skal vi gjere? 

Tiltaksplanen anbefalar tildekking av den forureina sjøbotnen. Tildekking skjer på ulike måtar alt etter skipstrafikk, botnforhold, djupne og så vidare.

Sel - Klikk for stort bilete

Tildekking er billegare og raskare enn mudring. Mudring har dessutan større fare for spreiing av miljøgifter, det vert behov for transport av forureina massar og etablering av deponiløysing.  Mudring kan likevel vere ei løysing der tildekking gjer det vanskeleg med seglingsdjupne.

Det er anbefalt å gjennomføre tiltak i fire delområder i Aspevågen. 

I tiltaksplanen er det utarbeidd miljømål for arbeidet med oppryddinga: 

  • Sedimenta skal oppnå minst tilstandsklasse III (moderat forureining).
  • Ny spreiing av forureining skal hindrast.
  • Sedimenta skal ikkje utgjere ein uakseptabel risiko for human helse, økosystema, og det biologiske mangfaldet.

 

Ålesund kommune er også ansvarleg for å rydde opp etter det gamle gassverket på Ysteneset. Her er det utarbeidd tiltaksplanar for sjø og for forureina grunn i 2022:

2022 - Tiltaksplan Gassverkstomta Ålesund Sjø (PDF, 6 MB)

2022 - Tiltaksplan Gassverktomta forurenset grunn (PDF, 934 kB)

Tiltak på land 

Før ein gjennomfører tiltak i sjø må det gjennomførast opprydding av forureiningskilder i strandsona på land. Aktuelle grunneigarar har fått pålegg frå Statsforvaltaren om å undersøke eigedomane sine. Dersom det vert påvist alvorleg forureining vil dei få pålegg om opprydding. Det er også nokre grunneigarar som har fått pålegg om opprydding i sjø. Bakgrunnen er at Stortinget har nedfelt prinsippet om at forureinar skal betale kostnadene ved opprydding. 

I tiltaksplanen frå 2022 er det hovedsakleg føreslått tildekking av forureininga på sjøbotn. Det kan også vere aktuelt å mudre mindre områder for å oppretthalde nødvendig seilingsdjup. 

Deponering 

Det er viktig at forureininga som vert fjerna frå havbotnen blir lagra på ein sikker måte i eit deponi. Det er mogeleg å etablere eit deponi i strandkanten eller på sjøbotnen. I prosjektet er eit strandkantdeponi vurdert som den beste løysinga. Normalt vert eit strandkantdeponi etablert av stein, filtermateriale og geotekstil. Forureininga vert plassert innafor geotekstilen og deponiet vert lukka slik at forureininga ikkje lenger er ein risiko for helse og miljø. Deponiet vert overvaka for å sikre at det ikkje lekk.  

Kva kjem det til å koste?

Det er vanskeleg å seie nøyaktig kva oppryddinga vil koste før ein har detaljprosjektert arbeidet. Anslag for dei fire utvalde tiltaksområda er frå 160 millionar kroner til 240 millionar kroner.  

Stortinget seier at forureinar skal betale kostnadene ved opprydding, men i Aspevågen er det vanskeleg å seie kven som er ansvarleg for forureininga. Den kjem mellom anna frå maritime industriaktivitetar, skipsmaling, kommunale avløp, brann og byggeaktivitet. Det er “gamle synder”, firma er lagt ned, det er fleire som står bak ei samla forureining og så vidare.  Difor har Stortinget sagt at her må staten ta ein del av rekninga.  

Miljødirektoratet gir støtte til utgreiingsarbeidet. Pengar til sjølve prosjektet må kome frå statsbudsjettet. For å få prosjektet i Ålesund inn på statsbudsjettet må Ålesund kommune ha eit godt prosjekt basert på prøvetaking, analyser og faglege utgreiingar.

Kvar skal vi rydde opp?

Aspevågen er heile 2,5 kvadratkilometer stor. Det vil difor vere dyrt å rydde heile Aspevågen. I tiltaksplanen frå 2022 er det gjennomført ei oppdatert risikovurdering av delar av Aspevågen. Denne vurderinga viser at det er nokre område som utgjer størst risiko for skade på miljøet: 

  • Delområde 2: Området ved Kvennaneset
  • Delområde 3: Skutvika og østover
  • Delområde 4: Volsdalsvågen

 

kart over aspevågen - Klikk for stort bilete

Kven gjer kva? 

Ålesund kommune er ansvarleg for å gjennomføre prosjektet, og samarbeidar med Miljødirektoratet, Statsforvaltaren, Kystverket, Fiskeridirektoratet og Ålesundregionens hamnevesen. 

Undersøkingar 

Den alvorlege forureininga i Aspevågen har vore kjent lenge. Den første undersøkinga vart utført av Norsk institutt for Vannforskning (NIVA) i 1979. Etter dette har situasjonen i Aspevågen vore kartlagt med fleire undersøkingar og overvakingsprogram. Du kan sjå mange av rapportane i lista under her. 

Reinare fjord - dokument

Kontakt

Sol Berntsen Slinning 
Kommunalsjef Samfunn
Tlf: 40 29 23 27 
E-post: sol.berntsen.slinning@alesund.kommune.no